New Zealand Qualifications Authority
Related links...
Portal links...
About NZQA

Te Tiro Whānui a Te Kaiwhakahaere Matua

I roto i te tau 2003-04, ka whakamahine te Mana Tohu Mātauranga i āna whakahaere me te whakawhānui i te huinga me te kounga o āna mahi. Kātahi te wā whakaihiihi: kua tata tātau ki te paunga o te wā whakauru i te NCEA; kua whakarewa mātau i tētahi rēhita tohu mātauranga, kei mua i te ao e haere ana, i runga i te ipurangi; ā, kua whai hua ō mātau whakawhanaunga atu ki te iwi Maori. Kua whakahoutia hoki ā mātau pūnaha whakamōhio, i whai hua ai te tini o ngā tāngata me ngā rōpū e whai pānga mai ana.

Ko te tino whakatutukitanga ki ahau, ko te whakawahanga o KiwiQuals, te paetukutuku o te Rēhita o Aotearoa o ngā Tohu Mātauranga kua whakaūngia te kounga, arā Te Āhurutanga. Nā āna paearu kounga kua whakaaetia me āna whakaaturanga tohu mātauranga i ahurei ai Te Āhurutanga huri noa i te ao. Kua whakakotahi Te Āhurutanga i ngā tohu mātauranga kua whakaaetia katoatia e wātea ana i ngā kura tuarua me ngā kura tuatoru o Aotearoa. Ka āhei ngā ākonga me ngā pouako te haere ki te paetukutuku o KiwiQuals (www.kiwiquals.govt.nz), whakatairite tohu mātauranga ai me te āta whiriwhiri, i runga anō i te mōhio, ā rātau ara tohu mātauranga. I whakaahuatia tēnei kaupapa i roto i ngā tau e waru o te whakawhitiwhiti whakaaro me te kōrero me te kaha o te mahi, ā, ko te mutunga iho he tino taonga whakahirahira i konei, i tāwāhi hoki. Ki te ao whānui, ko Te Āhurutanga te whakatauiratanga o tā mātau pūnaha whakaū i te kounga ōrite. Ko te tohu tēnei ki ngā ākonga, he pūnaha whakaraupapa, pūare, pūataata hoki tā mātau. Kei a rātau hoki he rauemi ka āhei te whakamahi kia whai hua ai rātau i ngā huarahi mātauranga i Aotearoa.

I tenei tau, i whakauru tonu te Mana Tohu Mātauranga i te taumata 2 o te NCEA me te whakatikatika hoki mō te whakaurutanga o te taumata 3 me te Karahipi o Aotearoa.

I te tau 2003, ka whakahaeretia ngā aromatawaitanga tuatahi o te taumata 2 NCEA, ā, ka whakahaeretia hoki ngā aromatawaitanga i waho whakamutunga mō te Tahua Tāpiri. Kātahi te mahi nui rawa, ā, tae atu ana ki:

  • te whakatikatika i ngā puka whakamātautau e 353, he rerekē katoa, me ngā puka whakahoki tata ki te 500,000
  • te tānga o ngā puka pātai me ngā puka whakahoki nui ake i te toru miriona
  • te whakaMaoritanga o ngā pepa whakamātautau e 71 huri noa i te motu (e 32 i te tau 2002)
  • te whakahaerenga o ngā wā whakamātautau e 34,650 huri noa i te motu (e 21,252 i te tau 2002)
  • waru tekau mā ono ōrau o ngā kaimāka i tāpae ai ā rātau tukunga iho nā te ipurangi (70 ōrau i te tau 2002).

Kei te āta whakahua tonu mātau ki te hunga whai pānga mai, nā te NCEA i wātea ai te katoa o te NQF ki ngā kura, ā, kua whakatakotoria kia whai hua ai ngā huarahi ako, kia tāwariwari hoki i ngā rohe.

Ko ngā mātua me ngā kura ngā mea pai hei whakatau ko ēhea ngā whāinga mātauranga e tika ana mō ngā ākonga me te whakatū anga hei tuku i te akoranga. Mā te NCEA tēnei e taea ai. Nā ngā pūrongo a te

Tari Arotake Mātauranga me te Rūnanga o Aotearoa mō te Rangahau i te Mātauranga tērā i whakapūmau. I tēnei wāhi, kei te tika te mahi a te nuinga o ngā kura mō ā rātau ākonga.

I a tātau e whakatata ana ki te paunga o te wā whakauru i te NCEA, kei te kite atu tātau i ngā painga o te pūnaha e arotahi ana ki ngā whakatutukitanga ka taea e te ākonga.

Ko te tāwariwaritanga o te pūnaha e tuku ana ki ngā ākonga he kōwhiringa nui ake, otirā, te hihiri nui ki te whakatutuki i tētahi tohu mātauranga i mua i te wehenga i te kura me te tīmata anō hoki i ētahi tohu mātauranga ā-motu mātanga.

Nā te nui o te raraunga e pā ana ki te NCEA, ka āhei mātau te whai haere i ngā tukunga iho o tētahi ākonga. Kei ngā kura, ngā pouako me ngā ūpoko tari, he tuatahitanga tēnei, he raraunga tatauranga 'whai take' hei āwhina i te whakaako me te ako.

I te tau 2004, kei mua i te Mana Tohu Mātauranga te pīkauranga nui rawa ki a ia mai i tōna tīmatanga: arā, te whakahaere i ngā whiringa whakamātautau ā-motu e whā i te wā kotahi, me ngā wā whakamātautau huarua te kaute i ō te tau 2001. Ka whakahaeretia te aromatawaitanga i ngā taumata e toru mō te wā tuatahi mai i te tau 1968. Tāpiri atu ki tēnei he whakamātautau e whā mō te Karahipi. Ko te whakahaere i ngā whakamātautau-ā-tau mō ngā kaitono e 130,000 te mutunga iho.

Ko ō mātau whakawhanaunga whai hua atu ki ngā kura te pūtake ō te angitu o te aromatawaitanga kura tuarua. Arā ngā pūnaha whakaōrite hei tirotiro i te ōritetanga o ngā whakawākanga aromatawai huri noa i te motu.

Kua aro nui atu mātau o te Mana Tohu Mātauranga ki ngā take e pā ana ki te tukunga o te mātauranga ki tāwāhi i tēnei tau. Nā te whakawhitinga me ngā tari kāwanantanga i Haina me Āhia ki te Tonga, kua whakahoutia ngā kaupapa here me ngā pūnaha e hāngai mai ana, tae atu ki te whakaū i ngā utu ki te ākonga.

Kua tīmata mātau i ētahi pūtere e whakarei ake ai te nui o te kōrero whakamōhio e wātea ana ki ngā ākonga mō ngā kaituku mātauranga i Aotearoa. Kua āta titiro hoki ki te ngā arotake kaituku mātauranga ki te whakawhānui i te titiro ki te whaihuatanga-ā-pūtea, ki ngā tohu whakamōrearea hoki, ā, kua kaha ake te tirotiro o ngā kaituku mātauranga ki ō mātau whakaaro, ka raruraru. Kua māro hoki ngā whakahaere hei whakahou i te whakatakotoranga o ngā pūrongo arotake me te titiro anō ki te whakaputa i aua pūrongo i te paetukutuku o te Mana Tohu Mātauranga.

Nā ngā whakarerekētanga ki te ture i piki ake ai te kaha o te Mana Tohu Mātauranga. Ko te kaha tērā ki te whakahau i ngā kaituku mātauranga, arā, mō te tokomaha o ngā ākonga, me te tuku i ngā pānui tautukunga e whakahau ana i te mahi pū kia pai ake ai te kounga. Nā reira i tau ake ai te rāngai.

Ko te whakawhiti kōrero me te rāngai mātauranga tētahi kōrero matua i tēnei tau. Mā te wānanga hou o ngā whare whakangungu tūmataiti (PTEs) e pūmau ai te whakawhiti kōrero haere tonu ana me ēnei kaituku mātauranga. Ko te pūtake tēnei o ā mātau mahi kia tū hei whakahaere mātātoa e whakawhanaunga atu ana ki te rāngai mātauranga tūmataiti.

Neke atu i te kotahi miriona ngā tāngata o Aotearoa e rēhitatia ana i te NQF. Ka āhei rātau te whiriwhiri ki te tango ā-rorohiko i ā rātau Pūrongo Ako i te paetukutuku o te Mana Tohu Mātauranga.

I te taha o te whanaketanga whakamōhio me te whanaketanga hangarau whakapāpātanga te hiahia ki te tautuhi anō i ngā hātepe kaipakihi. Koinei tētahi arotahi matua mō te Mana Tohu Mātauranga i tēnei tau. Ko te tukunga iho, kua heke te nui o te moumou, ā, kua piki te kounga o te ratonga.

Ko ngā kaituku mātauranga Maori tuarua, tuatoru hoki, ngā mea kei mua e haere ana i ngā huarahi i whakawāteatia e te NQF. Kei te whakawhanake tonu te Mana Tohu Mātauranga i ngā tohu mātauranga ā-motu e rite ana ki ngā hiahia ako o te Maori, ā, e whakaae ana ki te wāhi ahurei o ngā pūkenga me te mātauranga Maori. Ko tētahi tohu mātauranga whānui hou, Te Ngutu Awa, e whakaae ana i te akoranga huri noa i te Marau Maori i runga i te NQF.

Kei te titiro whakamua te tumu whakahaere matua me ngā kaimahi o te Mana Tohu Mātauranga ki te tau e tū mai nei. E mōhio ana mātau ki te pānga o ā mātau mahi ki ngā whānau katoa o tēnei whenua. E mōhio ana hoki mātau, ko te tauira tohu mātauranga ahurei o Aotearoa, i ngā kura tuarua, i ngā wāhi mahi me ngā whakahaere kura tuatoru, te pūtake o te tipunga o tētahi ao ako ora rawa huri noa i te motu. Ki tā mātau titiro, he kaimahi tahi mātau i roto i taua mahi.

Karen Van Rooyen
Te Kaiwhakahaere Matua

Page updated: 29 November 2004